Belangrijke informatie COVID-19/Coronavirus

Hoe gaan wij om met coronamaatregelen tijdens onze nascholingen?

Lees verder

Geaccrediteerd
Onafhankelijk
Beoordeeld met een 8

Onafhankelijke nascholing voor

zorgprofessionals

Cliënten in een instelling slapen vaak te lang

Een op de vijf mensen heeft problemen met slapen. Bij mensen met een verstandelijke beperking is dit percentage significant hoger, bijvoorbeeld omdat ze vanwege het instellingsregime langer slapen dan goed voor hen is. Ook komen slaapproblemen meer voor bij bepaalde aandoeningen en syndromen, zoals autisme, ADHD en het syndroom van Down. Gedragsdeskundige Janine Breukelman is voorzitter van het slaapteam van Stichting Philadelphia Zorg. ‘Een goede slaaphygiëne lost vaak veel problemen op.’

Het is 05:00 uur in de ochtend. Vanuit een van de kamers in Philadelphia klinkt ineens een liedje van Bassie en Adriaan hard uit de speakers. De bewoner is uitgeslapen. Niet zo gek, want de vorige avond was het om 22:00 uur bedtijd, omdat de dienst van de begeleiding om 23:00 uur was afgelopen. ‘In veel instellingen liggen cliënten langer in bed dan past bij hun kalenderleeftijd’, zegt Breukelman. ‘Dat hangt bijvoorbeeld samen met de diensten die worden gedraaid. Het komt ook vaak voor dat cliënten in het weekend te lang uitslapen, dat wil zeggen langer dan 1,5 tot 2 uur vergeleken met doordeweeks. Ze zijn dan de rest van de dag niet uitgerust, maar juist extra moe. Als deze bewoners overdag in de stoel liggen te dommelen, betekent dit niet dat zij een middagdutje nodig hebben of vroeger naar bed moeten. Juist niet. Dan belanden we in een vicieuze cirkel van vermoeidheid door te lang slapen. Te kort slapen is niet goed, maar te lang slapen ook niet. Gelukkig krijgen we hier binnen Philadelphia steeds meer oog voor.’

Slaapteam
Enkele jaren geleden is binnen Philadelphia het slaapteam opgericht. Janine Breukelman is vraagbaak, stelt diagnoses, geeft behandeladviezen aan teams en cliënten en geeft lezingen. Zo spreekt ze op het congres ‘Slaapproblemen bij mensen met een verstandelijke beperking’ van Medilex.
‘Het beste is een vast dag- en nachtritme en gemiddeld ongeveer acht uur slapen per nacht’, legt de voorzitter van het slaapteam uit. ‘Belangrijk is ook een goede balans tussen inspannen en ontspannen – dus een goed gevuld dagprogramma met genoeg rustmomenten – en voldoende buitenlucht. We hebben voor de begeleidingsteams een flyer gemaakt met do’s en don‘ts. Zo kun je bij slaapproblemen voor het slapen gaan beter niet in het blauwe licht kijken van een telefoon- of computerscherm. Dit beïnvloedt het slaaphormoon melatonine. Ook de cafeïne van koffie en thee houdt je wakker. Deze cafeïne blijft vijf uur in je lichaam aanwezig, dus een kop koffie om 20:00 uur is dan niet slim. Op veel woningen wordt dit uit gewoonte wel gedaan.’

Meetinstrumenten
Signaleren en observeren is belangrijk, bijvoorbeeld alert zijn op vermoeidheid overdag of ‘gerommel’ van de cliënt in de nacht. Zeker omdat mensen met een verstandelijke beperking hun slaapprobleem niet altijd goed kunnen aangeven. Om de diagnose helder te krijgen, gebruiken Breukelman en haar collega’s van het slaapteam enkele meetinstrumenten: de actiwatch; een soort slaaphorloge die overdag en ’s nachts beweging en licht meet, een voicerecorder die geluid opneemt en soms een video-opname. Breukelman: ‘Bij onze cliënten komt ook slaapapneu regelmatig voor. Wanneer we dit vermoeden, verwijzen wij door naar een gespecialiseerd slaapcentrum voor verdere behandeling. Toen bij een van onze cliënten duidelijk werd dat ze apneu had, kreeg ze een CPAP-masker. Daarna had ze overdag ineens weer volop energie en stond ze in de huiskamer te dansen. Prachtig om iemand zo op te zien knappen.’

Innovaties op slaapgebied
Natuurlijk houdt Breukelman ook de innovaties in de gaten. Zo zijn er slimme luiers die via een mobiele telefoon een signaal afgeven als een bepaalde vochtigheidsgraad is bereikt. Dat voorkomt onnodig verschonen ’s nachts. Philadelphia gebruikt ook slaaptrainers, een soort klokjes die met een gekleurd lichtje aangeven of het al tijd is om op te staan. Voor angstige cliënten of cliënten met dementie kunnen projecties op het plafond een rustgevend effect hebben, evenals muziekkussens die je laten inslapen met een fijn muziekje. En zelfs de slaaprobot (Somnox) komt eraan: een soort knuffel van matrasstof die de menselijke ademhaling simuleert waardoor de ademhaling zich onbewust aanpast aan het ritme van de slaaprobot. Je kunt deze ‘metgezel’ zelfs slaapliedjes laten zingen.

Cadeautje
‘Achter slaapproblematiek gaat een hele wereld schuil’, zegt Breukelman. ‘Slaapproblemen herkennen en oplossen bij mensen met een verstandelijke beperking is een echt specialisme geworden. We werken als zorginstellingen ook landelijk samen om de kennis onder medewerkers te vergroten. Het resultaat kan veel voldoening geven. Het is prachtig een cliënt die overdag lusteloos, slaperig en humeurig in de stoel zat, ineens weer vrolijk in de kamer te zien dansen. Dat is echt een cadeautje.’

Ben Tekstschrijver
www.bentekstschrijver.nl

Janine Breukelman is gedragsdeskundige en voorzitter van het slaapteam van Philadelphia. Zij spreekt op het congres 'Slaapproblemen bij mensen met een verstandelijke beperking' op woensdag 23 mei.