Geaccrediteerd
Onafhankelijk
Beoordeeld met een 8

Onafhankelijke nascholing voor

zorgprofessionals

De visie van Jan Klein

Medilex spreekt om de zoveel tijd een deskundige uit de praktijk. Deze keer: Jan Klein.

Als anesthesioloog en sinds kort als hoogleraar Patient Safety Engineering aan de TU Delft maakt Jan Klein zich al jaren sterk voor patiëntveiligheid. Waarom blijft hij zich inzetten voor deze zaak?

“Tien jaar geleden waren wij ons niet bewust dat het belangrijk is om de lichaamstemperatuur tijdens de operatie te handhaven. Wij wisten niet dat met daling van 1 graad de kans op wondinfectie al groter is.” Klein heeft voorbeelden te over. “Of het geven van narcose. We gebruikten steeds hetzelfde spuitje. Na toediening van narcose werd het spuitje op het flesje gezet en er vervolgens weer afgehaald bij de volgende patiënt.” Hoewel deze praktijk al decennia verlaten is, maakte hij in 2007 in het Rotterdamse Havenziekenhuis mee dat zeven patiënten slachtoffer werden vanwege het werken met grootverpakking van een anesthesiemiddel in combinatie met het onbedoelde hergebruik van een opzuignaald. “Ik ervoer situaties die vermijdbaar waren. Daarom zie ik het als mijn plicht om te spreken over deze thema’s. Het uitgangspunt ‘waar gehakt wordt vallen spaanders’ gaat niet meer op, we kunnen veel fouten voorkomen.” Klein is met regelmaat als spreekbuis te zien bij media, onlangs nog bij Zembla en Brandpunt, of op congressen waar hij over veiligheid in de zorg spreekt. Zijn openheid en eerlijkheid illustreren hem, net als zijn bereidheid om ervaringen en ideeën te delen.

Techniek als verbindende factor
Techniek is onlosmakelijk verbonden met patiëntveiligheid, blijkt uit Kleins verhalen. “Tegenwoordig kan de afdeling werktuigbouwkunde van de TU Delft een kijkoperatie van de galbaas realtime analyseren en het operatieteam teruggeven in hoeverre de juiste stappen gezet worden." Als hoogleraar Patient Safety Engineering is het zijn taak om een brug te slaan tussen de wereld van de ingenieurs en de wereld van de zorgprofessional.

Apothekers hebben gaandeweg de jaren het beroep zien veranderen. Waar zij eerst zelf de pillen maakten zijn machines tegenwoordig ruim aan zet. Leidt al die techniek niet tot vervlakking van het werk? Klein haast zich om te benadrukken dat techniek niet allesbepalend moet worden. “Kijk naar de luchtvaart. Vliegtuigen werken in principe ook zonder piloten maar uiteindelijk is het aan het team of een advies opgevolgd wordt. Dit omdat de mens, en nog belangrijker het team, in een complexe omgeving de cruciale factor is om het proces veilig te maken." Zo stelt Klein zich de functie van techniek in de gezondheidszorg ook voor. “Professionals moeten nooit als een verlengstuk van techniek functioneren, omdat men dan zelf niet meer nadenkt, maar de informatie die gegenereerd wordt door techniek kan juist zorgen voor een veiligere omgeving.” Het risico op een operatie van een rechteroog in plaats van het linkeroog wordt met de juiste inzet van techniek bijvoorbeeld aanzienlijk kleiner, meent Klein. “De bureaucratie gericht op veiligheid binnen ziekenhuizen heeft met alle goede intenties geresulteerd in een stortvloed aan checklijsten. Met de ontwikkeling van een dynamisch systeem van checklijsten waarin de checklijst zich aanpast afhankelijk van patiëntkenmerken, type operatie en fase van de behandeling, weet het behandelteam weer echt waar het om draait. De technologische mogelijkheden zijn er.”

“Of het geven van narcose. We gebruikten steeds hetzelfde spuitje. Na toediening van narcose werd het spuitje op het flesje gezet en er vervolgens weer afgehaald bij de volgende patiënt.”

Oorzaak en gevolg?
Zonder een andere denkwijze onder artsen verandert er niets structureels, lijkt Klein te willen zeggen. Zo gaat het gedachtegoed van Descartes en Newton – oorzaak en gevolg – wat betreft patiëntveiligheid niet altijd op. Zorg is vaak complex en wordt bijna altijd in een complexe omgeving geleverd. Het is verleidelijk om hem naar zijn mening over de uitbraak van ebola te vragen. Hoe kijkt hij hier naar? “Medisch experts dachten dat het niet zo’n vaart zou lopen omdat voor de verspreiding een directe overdracht via lichaamsvloeistoffen noodzakelijk is. Alleen hield men geen rekening met bijvoorbeeld begrafenisrituelen, het bestuur van de WHO waarbij de verkeerde mensen op beslissende posities zitten, het wantrouwen van de bevolking richting de hulpverleners en het wegvallen van ziekenhuiscapaciteit voor mensen met andere ziekten dan ebola. Deze factoren zorgden er voor dat alles anders liep dan men in eerste instantie vanuit de medische wetenschap bedacht.” Klein benadert de veiligheid in de zorg vanuit de complexiteitstheorie: veiligheid is gelaagd, dynamisch en daarmee moeilijk vanuit één perspectief te beschouwen. "Artsen worden opgeleid vanuit de rationalistische medische wetenschap, maar dit is niet voldoende. Uiteindelijk is voor de veiligheid van de patiënt het gehele systeem bepalend.  Van de politiek, de toezichthouders tot het behandelteam, de patiënt zelf en de directe werkomgeving inclusief techniek. Ik zie mijzelf als bruggenbouwer tussen de perspectieven van de verschillende actoren.”

Wilt u Jan Klein graag spreken over dit thema? U kunt hem via LinkedIn benaderen. Of via info@medilex.nl als er andere contactgegevens gewenst zijn. Jan Klein is daarnaast ook dagvoorzitter tijdens studiedag Een bijsluiter voor de professional. Klik hier voor het programma.

Geschreven door Nannette Sibinga, congresmanager Medilex