Belangrijke informatie COVID-19/Coronavirus

Hoe gaan wij om met coronamaatregelen tijdens onze nascholingen?

Lees verder

Geaccrediteerd
Onafhankelijk
Beoordeeld met een 8

Onafhankelijke nascholing voor

zorgprofessionals

“Als ik begin over psychische oorzaken is het even slikken”

Elke dag overlijden in Nederland ruim 100 mensen aan hart- en vaatziekten. Het gevaar van een te hoog cholesterol of een ongezond voedingspatroon is ondertussen algemeen bekend. Maar over stress, de op twee na belangrijkste risicofactor, horen we nauwelijks iets. Cardioloog Petra Kuijpers ijvert al sinds de jaren ’90 voor meer bewustzijn. “Lichaam en geest zijn één maar patiënten en behandelaren zijn nog teveel gericht op somatische klachten. Als ik dan begin over psychische klachten is het even slikken.”

Door: Hanne Dijkstra

Hartkloppingen, pijn op de borst. Typische symptomen van een hartaandoening. Maar wat als er geen verklaring uit scans of tests is af te leiden? Regelmatig zitten artsen met de handen in het haar. Ze weten niet hoe ze de patiënt verder kunnen helpen, terwijl de klachten onverminderd aanhouden. Op het moment dat een arts geen oorzaak kan vinden, spreekt men van somatisch onverklaarde lichamelijke klachten, kortweg SOLK.

Terug naar de basis

Patiënten met onverklaarde lichamelijke klachten ervaren veel frustratie en onmacht. De klachten zijn wel degelijk aanwezig en kunnen tot grote gezondheidsproblemen leiden. Maar naar de oorzaak blijft het regelmatig gissen. Betekent dit dat het voor de arts daadwerkelijk onmogelijk is om de oorzaak te achterhalen of stelt hij/zij wellicht niet de juiste vragen?

Kuijpers: “Je hebt echte somatisch onverklaarde lichamelijke klachten maar vaak zie ik ook dat de dokter niet ver genoeg doordenkt, dan wordt voorbijgegaan aan de functie of werking van een ander orgaan. Pijn op de borst kan bijvoorbeeld ook door hoge druk in de slokdarm komen. Maar vaak kijken orgaandokters niet verder dan naar de anatomie van ‘hun’ eigen orgaan.”

De oplossing? Goed klinisch redeneren. Dit betekent een volledige anamnese afnemen; goed doorvragen en vooral ook een uitgebreid lichamelijk onderzoek doen. "Met alle techniek en tests die we nu hebben wordt juist dit grondige eerste contact en lichamelijk onderzoek overgeslagen.” Komt er niks uit de tests? Dan is het vaak klaar en kijken veel artsen niet meer verder. En juist hierdoor missen ze ook mogelijke psychische oorzaken. Want stress of angst zie je niet op een CT-scan of echo. “Het is geen rocket science om een verklaring te vinden, je moet er alleen wel aan denken. Immers, wat je niet kent herken je niet.”

Vechten tegen de bierkaai

De interesse van Kuijpers in de relatie tussen psychische problemen en fysieke klachten begon al tijdens haar opleiding tot cardioloog. Het was in de jaren ’90 echter nog vechten tegen de bierkaai. Als pionier moest ze heel wat vooroordelen en onwetendheid bij haar collega’s bestrijden. Intussen is de link tussen stress en hart- en vaatziekten wetenschappelijk uitgebreid aangetoond. Toch is het nog steeds een diagnose die veel weerstand oproept, ook bij patiënten. “Er zit een maatschappelijk taboe op. Patiënten zijn nog erg gericht op somatische klachten en als ik dan over psychische oorzaken begin is het even slikken.”

Het gesprek aangaan is dan ook een uitdaging. “Ik ben oprecht geïnteresseerd en ik leg ze uit dat lichaam en geest één zijn. Bloedplaatjes plakken bij veel stress bijvoorbeeld aan elkaar vast, waardoor de kans op een hartaanval toeneemt. In een gesprek vergelijk ik het vaak met andere ziekten, zoals diabetes. Dat willen mensen toch ook behandelen? Somberheid of angst zijn even ernstige aandoeningen, waarvan het belangrijk is dat het onderkend en behandeld wordt.”

Integraal

Naast haar jarenlange ervaring in de cardiopsychiatrie heeft Kuijpers ook persoonlijk ervaring met het effect van stress en somberheid. “Ik was zes of zeven toen mijn vader voor de eerste keer een hartaanval kreeg. Toen heb ik besloten dat ik ‘hartdokter’ wilde worden, om mijn vader beter maken. Maar ook mijn moeder kreeg hartproblemen en uiteindelijk heb ik met hen alles meegemaakt wat je in de cardiologie ook maar mee kunt maken.”

De impact is groot geweest. “Mijn familie komt uit Maastricht en ik werkte daar in het ziekenhuis op de cardiologieafdeling. Het gebeurde dus wel eens dat ik als dienstdoende arts gebeld werd over mijn eigen ouders. Ik heb zelfs mijn eigen vader gereanimeerd. Vreselijk.”

Het effect van die jarenlange spanning moest natuurlijk een keer tot uiting komen. “Als je maar genoeg meemaakt houdt het een keer op en krijg je de rekening gepresenteerd.” Iedereen kan het meemaken, is de boodschap die Kuijpers mee wil geven. Mensen doen zichzelf tekort door er niet over te praten. “Lichaam en geest moet je integraal zien. Stress, angst, somberheid. Het komt zoveel voor maar we mogen het er niet over hebben.”

Lijdensdruk

Daarom is het nu haar missie om te laten zien dat stress en mentale aandoeningen belangrijke risicofactoren zijn binnen de cardiologie, en hoe hoog de lijdensdruk is voor sommige patiënten terwijl het zo simpel te herkennen is. “Met een goede anamnese hoor je al snel wat er aan de hand is.”

Zowel voor artsen als patiënten is het een moeilijke boodschap om te horen. Kuijpers deelt haar eigen ervaringen om het taboe te doorbreken. En ze stimuleert (aankomende) artsen om te kijken naar de mens als geheel. “Specialisatie heeft tot verdieping maar ook tot versmalling geleid.” Tenslotte zou ze graag zien dat artsen van elkaars sterke kwaliteiten leren, dat communicatievaardigheden en gespecialiseerde kennis gedeeld worden, ook over de grenzen van vakgebieden heen. “We moeten van elkaar durven leren.”

-- Petra Kuijpers spreekt op 15 juni op het congres 'SOLK in de prakijk' over de relatie tussen psychosocialestress en hartklachten. --