Belangrijke informatie COVID-19/Coronavirus

Hoe gaan wij om met coronamaatregelen tijdens onze nascholingen?

Lees verder

Geaccrediteerd
Onafhankelijk
Beoordeeld met een 8

Onafhankelijke nascholing voor

zorgprofessionals

"Iedereen heeft een bepaalde relatie met slaap"

Iedereen heeft wel een verhaal over, of een bepaalde relatie met slaap. ‘Je kunt er alle kanten mee op en het is een heel rijk onderwerp waar je veel aan kunt onderzoeken.’ In 2010 stelde hij nog dat hij niet als slaapdokter in de media wilde staan. Anno 2017 denkt Ysbrand van der Werf, universitair hoofddocent VUmc en neurowetenschapper, daar mede naar aanleiding van zijn boek Iedereen slaapt wel iets anders over. ‘Ik kreeg van de week een email van een dame die mij gezien had op de televisie, die had mij gezien op TV over het boek Iedereen slaapt. Dan mail ik natuurlijk heel eerlijk terug dat ik geen arts ben en dat ik niets kan zeggen over medicatie en niets kan voorschrijven.’ Wel kan van der Werf aanbevelingen geven die voortkomen uit zijn onderzoek: tips over hoe men zijn slaap kan verbeteren, in de vorm van een niet-medicamenteuze slaapbehandeling.

Door: Stephanie van Baggem

Zijn fascinatie met slaap kwam voort uit zijn geheugenonderzoek. ‘Ik ben gepromoveerd op geheugenonderzoek en voor mij was slaap een manier om te kijken naar de manier waarop geheugens worden vastgelegd.’ Het onderzoek naar het geheugen heeft Van der Werf als spannend ervaren, omdat ‘het dus echt zo is dat je tijdens de nacht bezig bent met de dingen die je de vorige dag hebt gedaan, maar dan op onbewust niveau.’
Slapen biedt inzicht. Tijdens het slapen lijkt het erop alsof je bezig bent om dingen te ordenen, herkauwen en te herhalen. Het onderzoek naar slaap laat zien dat er eigenlijk niet gesproken kan worden over de slaap. Er zijn verschillende soorten slaap: De REM slaap en niet REM slaap. Dat laatste is weer onder te verdelen in drie fases. ‘Het lijkt erop alsof al die fases een functie hebben voor verschillende dingen. Emotionele dingen, dingen die echt persoonlijk van belang zijn, die verwerking lijkt plaats te vinden in de REM slaap. Terwijl vaardigheden, dingen die je geleerd hebt, weer tijdens de niet REM slaap worden verwerkt.’

Iedereen kent ook wel verhalen van mensen die slaapwandelen of ’s nachts wakker worden gehouden door een tandenknarsende partner. ‘Het lijkt erop dat dat soort gedragingen vastzitten aan bepaalde fases van de slaap’ aldus Van der Werf. Ook hierin kan er onderscheid worden gemaakt, maar het is van belang om te kijken waar het in slaap optreedt. ‘Als we beter begrijpen waar het zit (zoals snurken) dan kan je het beter bekijken in de slaap.’ Aan de hand van bepaalde oefeningen zou je het dan kunnen behandelen. In zijn boek Iedereen slaapt wil Van der Werf een lans breken voor het fundamentele onderzoek. De discussie over toegepaste wetenschap en fundamentele wetenschap is volgens hem dan ook onnodig. ‘Zonder fundamentele wetenschap zijn er geen toepassingen.’

Opslaan van herinneringen

Het onderzoek naar slaap laat dus zien dat we tijdens het slapen dingen verwerken. Wat het onderzoek nog niet heeft uitgewezen is of we dit proces ook kunnen beïnvloeden. Vragen als Kan je tijdens de slaap dat proces beïnvloeden zodat je dat de goede kant op kan sturen? zijn helaas nog onbeantwoord. Mensen die een trauma hebben beleefd kunnen dat herbeleven in hun slaap. ‘Zij sturen zelf dat proces van geheugen verwerken de verkeerde kant op, op een manier die we nog niet begrijpen.’ Als hier inzicht in komt kan dat mogelijk helpen in de verwerking van trauma’s. Ook bij neurologische aandoeningen zoals Parkinson. ‘Inzicht in slaap kan iets zeggen over een behandeling van psychische en neurologische aandoeningen.’

Nachtmerries zijn overigens niet verbonden aan trauma’s zegt Van der Werf. Iedereen kan ze krijgen, net als dromen. ‘In principe is de droom niet gemaakt om onthouden te worden. De droom is gemaakt om vergeten te worden. De boodschappermoleculen die door de hersenen worden afgegeven tijdens de slaap zijn niet toegerust om dingen te laten onthouden. De nacht en met name de droom is niet bedoeld om onthouden te worden.’ Mensen die hun dromen onthouden worden ’s nachts meestal vaker wakker.
Mensen die wakker schrikken omdat ze het idee hebben te vallen bevonden zich vlak daarvoor op de rand van slaap. Voor het slapen gaan ontspannen de spieren. Deze spierverslapping is een normale reactie van het lichaam. ‘Als je net op het randje bent van slaap/waak kunnen je hersenen dat nog net registreren en labelen alsof je valt. Dat is nu de meest gangbare theorie.’

Veranderende tijdsgeest

De laatste 10 – 15 jaar is er steeds meer aandacht voor slaap, maar waarom die tijdsgeest is omgeslagen weet Van der Werf niet. ‘Je kunt nu bijna geen krant meer opentrekken of er staat wel een stukje in over slaap.’
Werkgevers lijken het nut van slaap ook steeds meer in te zien. Werknemers die goed slapen zijn de volgende dag een stuk productiever. Een powernap op de werkvloer is in Nederland nog niet heel bekend, maar het zou voor sommige mensen prima kunnen werken. ‘Ik denk dat mensen het proefondervindelijk moeten ervaren of het voor hen werkt. Het enige wat ik misschien zou afraden is dat als je een slechte slaper bent, dat je dan overdag gaat slapen. Die moeheid heb je ’s avonds juist nodig om in slaap te kunnen vallen.’
Een powernap moet volgens Van der Werf ook niet langer duren dan 10 à 20 minuten. Mensen die langer slapen kunnen versuft wakker worden wat weer nadelig is voor de productiviteit. Van der Werf benadrukt dat mensen zelf wel weten of ze goede of slechte slapers zijn. Als slaaponderzoeker kan hij dat niet zeggen. Het is normaal dat mensen tussen de 5 à 10 uur slapen. Heb je aan 5 uur genoeg dan is dat zo. Zelf is hij altijd al een goede slaper geweest. ‘Ik heb nu wel dat ik mijn eigen tips kan gebruiken, zoals bij een jetlag. Ik weet wat ik moet doen om daar sneller vanaf te komen, dat is een soort voordeel wat ik heb bij het doen van onderzoek naar slaap.’

Ysbrand van der Werf is auteur van het boek Iedereen slaapt en tevens dagvoorzitter tijdens de studiedag Slaapproblemen bij ouderen.